1. Home
  2. Artikelen
  3. Anders organiseren: Een pleidooi voor veranderen vanuit creativiteit

Anders organiseren: Een pleidooi voor veranderen vanuit creativiteit


Veranderen van binnenuit, transformatief veranderen, duurzaam veranderen. Wat betekenen die termen eigenlijk? Je kunt veranderingen in de eerste plaats zien als creatief proces, maar eerst is een herwaardering van het begrip creativiteit cruciaal als we organisaties anders willen vormgeven.

Anders organiseren: Een pleidooi voor veranderen vanuit creativiteit

Door Jouke Kruijer

Dit stuk gaat in op het onderbewuste in relatie tot ons persoonlijk leiderschap in veranderingen. Tevens is het een pleidooi voor het ontwerpen en implementeren van veranderingen vanuit creativiteit. Om te komen tot moreel leiderschap en oprechte interacties. 

Kopje onder in groepsdynamiek
Afgelopen zomer heeft het Leicester Group Relations Conference van het Tavistock Institute plaatsgevonden: ‘A Global Leadership Intensive’. Deze conferenties worden sinds 1957 gehouden met het doel om vanuit je persoonlijke leiderschap te leren werken met wat verborgen is in de organisaties waar je deel van uitmaakt. In de Tavistock methode focussen leergroepen zich op het verkennen en ontdekken van psychosociale patronen door actie-leren. Je krijgt geen instructie of theorie. Je leert door te doen. Het centrale onderzoek gaat over het uitoefenen van leiderschap en het pakken van rollen en wat dit doet met de relaties binnen en tussen groepen van de conferentie en met de wereld daarbuiten. 

Waarom zou je voor veel geld, veertien dagen in een regenachtig klimaat met wildvreemde mensen uit alle werelddelen een dergelijk experiment aangaan? Daar zijn veel antwoorden op te geven. Onder andere om beter te begrijpen wat mensen doen met groepen en wat groepen doen met mensen. Het is verbazingwekkend om te zien hoeveel angst, boosheid en vijandigheid er in een groep ontstaat, wanneer je verteld wordt dat je vrij bent om te doen wat je wilt, zonder uitleg van de formele leiding over het hoe en in welk tempo. Vrijheid op deze manier heeft iets ondragelijks. Je gaat boos worden, de leiding proberen te pakken, iets interessants te berde brengen, je afsluiten, dingen weglachen, ontsnappen in beschouwingen. Alles wat je doet levert een reactie op in de groep: de leiding wordt je ontnomen, je krijgt medestanders of tegenstanders, je voelt je eenzaam of gesteund. 

Van onderstroom naar bovenstroom 
Gaandeweg de conferentie kon je ook steeds meer dynamieken herkennen in adviespraktijken. Angst als teams veel vrijheid ervaren; beperkende fantasieën over ‘hoe het moet,’ als mensen al doende mogen leren en experimenteren; onderdrukte vijandigheid richting leiding of onderling als er (nog) geen duidelijkheid bestaat over rollen; depressiviteit en afhaken, als de primaire taak uit het oog wordt verloren. 

Vooral wanneer ‘het waarom’ van de organisatie weer centraal komt te staan, wanneer nieuwe kaders worden gegeven en teams en teamleden positie kunnen nemen in hun rol, zie je de onderstroom in beweging komen. Is het zo dat we creatief worden als het spannend wordt? Dat deze dynamieken in de onderstroom zich manifesteren in verschillende vormen van creativiteit? Dat mensen dan bijvoorbeeld gaan dromen over een betere toekomst, fantaseren over de bedoelingen van de leiding en nieuwe relaties ontdekken, tot elkaar en tot hun taak? 

Creatieve systeemdynamiek
In de archieven van het Tavistock Institute bevindt zich een artikel van William Halton over het verband tussen psychoanalyse, creativiteit en leiderschap in organisaties.. Hij onderscheidt drie vormen van creativiteit: Initiërend, Herstellend en Evolutionair. 

•    Initiërende creativiteit maakt iets dat er nog niet eerder was. Vertaald naar leiderschap staat iemand op in de groep en inspireert aanvankelijk een belangrijke aanhang. Maar het wordt moeilijk om dit vast te houden als omstandigheden veranderen, als er andere mensen binnenkomen of de taak verandert.

•    Herstellende creativiteit repareert iets tot het weer in een goed staat verkeert. Dit komt voor als mensen in een groep opstaan vanuit de behoefte om voor de groep te zorgen, vanuit de angst om slachtoffers te maken en het onvermogen het oude op te geven. Deze betrokkenheid krijgt vaak het label ‘weerstand’. 

•    Evolutionaire creativiteit maakt iets wat in goede staat verkeert kapot om verdere ontwikkeling te bewerkstelligen. In deze stijl bedient persoonlijk leiderschap zich van flexibiliteit en openheid. Bij deze vorm van creativiteit is het risico dat er onvoldoende rekening wordt gehouden met afwijkende meningen. Bijvoorbeeld, een deel van de groep kan een ander deel gijzelen door de effecten van de verandering als destructief af te schilderen (“Als we dit echt gaan doen, zijn we er over een jaar niet meer”). Terwijl aan de andere kant de effecten van het niet veranderen als desastreus worden voorgesteld. (“Als we dit niet gaan doen zijn we er over een jaar niet meer.”) Deze stijl van creativiteit kan ook jaloezie oproepen bij anderen. 

De durf die ervoor nodig is om op te staan voor het maken van iets nieuws, of de angst om het oude te verliezen of het verlangen om te ontwikkelen ten koste van wat gewoon goed werkt, zijn vormen van creativiteit. Creativiteit die ieder van ons heeft ontwikkeld in zijn of haar mens-zijn. Met het onderbewuste als bron. 

Het herkennen van en omgaan met deze creatieve systeemdynamiek is voor mij cruciaal voor een veranderaanpak. Niet omdat het er mooier, makkelijker of leuker van wordt. Maar omdat de aanpak en de impact echter en moreler wordt. 

Jouke Kruijer, Senior Organisatiecoach bij Berckeley Square


Gerelateerde artikelen

5 stappen in Power BI (2) Modelleren en berekenen

29-05-2020 11:23

Modelleren en berekenen, Power BI en DAX: webinar van Excel MVP Tony de Jonker.

De echte waarde van Power BI

29-05-2020 11:19

Je wilt bij BI-projecten zo snel mogelijk naar de niveaus delen en visualiseren, waar de waardecreat...

Visualiseren, de kunst van het verleiden (1)

29-05-2020 11:16

Visualiseren in Excel en Power BI, deel 1: de rol van hiërarchieën.

Visualiseren, de kunst van het verleiden (2)

29-05-2020 07:42

Visualiseren in Excel en Power BI, deel 2: schakelen tussen hiërarchieën.

5 stappen in Power BI

15-05-2020 13:00

Webinar van Excel MVP Tony de Jonker ontsluit de geheimen van Power BI (1)

De 8 do's en 8 don'ts bij een doorstart

15-05-2020 12:09

Wordt er in uw bedrijf een doorstart overwogen of voorbereid? Dan is het verstandig onderstaande vui...

Betere rapportages met Excel en Power BI

08-05-2020 10:56

Excel MVP Tony de Jonker's tips om met Excel en Power BI uw financiële rapportages te versnellen en...

Vergroot uw kennis, online en ook weer klassikaal

15-04-2020 11:54

Uw veiligheid staat voorop. Alle cursussen zijn 100% Coronaproof. Indien een leslocatie gesloten is,...

Supermarkten in Control

15-04-2020 11:54

Supermarkten zijn het nieuwe rolmodel van de anderhalvemeter economie. Wanneer voor duurzaamheid?

Veel horecabedrijven in de problemen bij terugbeta...

15-04-2020 11:52

Veel bedrijven komen ondanks overheidsmaatregelen in zwaar weer, mede door de terugvallende omzet va...

Coronacrisis mag geen schuldencrisis worden

15-04-2020 11:33

"Alleen samen kunnen we de financiële schade beperken." Michel van Leeuwen, directeur en gerechtsdeu...

'Organisaties niet goed voorbereid op ransomware'

15-04-2020 09:30

Organisaties lopen flink risico om geraakt te worden door ransomware én de impact kan dan groot zijn...