Susan Stanworth QT over valutarisico: ‘Hoeveel koersrisico kún je dragen? En hoeveel wíl je dragen?’

Grip op valutarisico begint niet bij instrumenten, maar bij beleid.

Valutamarkten zijn de afgelopen jaren sterk in beweging, gedreven door geopolitieke spanningen, renteverschillen, inflatie en onzekerheid rond internationale handel. Voor organisaties met internationale geldstromen kunnen wisselkoersschommelingen direct doorwerken in winstgevendheid en financiële slagkracht. Toch krijgt valutarisico in de praktijk lang niet altijd de aandacht die het verdient.

Susan Stanworth QT, trainer en eigenaar van The Financial Markets Academy, ziet dat organisaties vaak pas in actie komen als de koersbeweging al pijn doet. Volgens haar begint goed valutarisicomanagement niet bij een financieel instrument, maar bij inzicht, beleid en bewuste besluitvorming.

Dat maakt het onderwerp urgent voor controllers, financieel managers en CFO’s die grip willen houden op marge, liquiditeit en strategische ruimte. We spreken Stanworth over waarom valutarisico nu aandacht vraagt, waar organisaties in de praktijk op vastlopen en welke rol finance speelt bij beleid, instrumenten en praktijkcases.

“Alle beslissingen zijn in principe goed, zolang het maar een bewuste, weloverwogen keuze is geweest.”
– Susan Stanworth QT, trainer en eigenaar van The Financial Markets Academy

Valutarisico is geen bijzaak meer

Susan Stanworth merkt in de praktijk dat valutarisico vaak pas aandacht krijgt als koersbewegingen pijn gaan doen. Organisaties worden daardoor kwetsbaar, stelt ze. “Hoge volatiliteit, grote koersbewegingen dus, brengt grote onzekerheid met zich mee. Het gevolg is dat inkomsten en/of uitgaven in een vreemde valuta, omgerekend naar de eigen valuta, onzeker worden. Op dit moment is dat, gezien de uiterst onzekere economische en geopolitieke situatie, des te urgenter.”

“Kosten blijven stijgen, zoals energie, transport en brandstof, en ook inflatie blijft relatief hoog, waardoor er nog steeds hogere looneisen worden gesteld. Deze kosten kunnen lang niet altijd volledig worden doorbelast aan de klant. Dat betekent dat winstmarges extra onder druk komen te staan.”

Daarom pleit Stanworth voor een weloverwogen beslissing over het afdekken van risico’s die goed gemanaged en beheerst kunnen worden, zoals valutarisico. “Vaak wordt het risico van grote koersschommelingen onderschat en worden er andere prioriteiten gesteld. Als daardoor het valutarisico niet of onvoldoende gemanaged wordt, kan dit grote consequenties hebben voor de winstgevendheid, afhankelijk van het relatieve aandeel van de vreemdevalutastromen.”

Die consequenties kunnen direct zichtbaar worden: “Kosten in de eigen valuta kunnen onverwacht veel hoger uitkomen, of opbrengsten juist lager, als de koersen tegen de positie ingaan. Cashflowprognoses worden onvoorspelbaarder.” Maar ook minder direct kunnen er consequenties zijn: “Denk aan het verlies van concurrentiepositie als een concurrent het valutarisico wel goed beheert, of aan het niet meer kunnen doen van gewenste investeringen en benutten van groeipotentieel door onverwachte financiële tegenslagen, zoals een negatief valutaresultaat.”

Voor het management wordt het daardoor erg ingewikkeld om strategische beslissingen te nemen over de bedrijfsvoering. Door die onzekerheid blijken prognoses niet, of op zijn minst minder, betrouwbaar.

“Beleid is essentieel, niet alleen voor consistentie, maar ook als safeguard voor de uitvoerende treasurer.”

Het echte risico: geen bewuste keuze maken

De grootste kwetsbaarheid zit volgens Stanworth niet in de valutamarkt zelf, maar in de manier waarop organisaties hun risico’s in kaart brengen en besluiten nemen. Ze ziet drie terugkerende oorzaken waar organisaties het vaakst op vastlopen bij valutarisicobeheer.

“Ten eerste is er een gebrek aan inzicht in de totale, netto exposure. Ten tweede is er, mede als gevolg van dat gebrek aan inzicht, vaak geen beleid vastgesteld voor de omgang met valutarisico’s. Tot slot zie ik nog steeds onbegrip en misvattingen als het gaat om de mogelijkheden om risico’s af te dekken. Soms is er bijvoorbeeld wantrouwen voor het gebruik van derivaten of wordt opportunity-loss onjuist geïnterpreteerd als een verlies. Dit wordt vooral veroorzaakt door gebrek aan kennis van de mogelijke instrumenten.”

Het gevolg is dat er weinig tot niets wordt gedaan met valutarisico. Of dat organisaties pas handelen als een bepaald saldo op de vreemdevalutarekening is bereikt, waarna vreemde valuta worden verkocht tegen de lokale valuta. Zonder beleid, ad hoc en wanneer het toevallig uitkomt.

Dat raakt aan wat Stanworth ziet als een van de grootste bottlenecks: geen beslissingen nemen. “Valutarisico’s worden ad hoc gemanaged, als ze al gemanaged worden. Ik ben persoonlijk voorstander van conservatief en voorzichtig handelen: schoenmaker, hou je bij je leest.”

Daarmee bedoelt zij niet dat afdekken voor iedere organisatie per definitie de juiste keuze is. Het draait om bewust kiezen: weten waar je wel of juist niet voor kiest, op basis van de beschikbare kennis, risico’s en scenario’s. “Mijn belangrijkste punt is eigenlijk altijd dat alle beslissingen in principe goed zijn, zolang het maar een bewuste, weloverwogen keuze is geweest, rekening houdend met alle voor- en nadelen en risico’s van wel of niet afdekken.”

Iedere organisatie met valutarisico moet zichzelf daarom twee vragen stellen: hoeveel risico, in termen van koersverandering, kan ik dragen? En hoeveel risico wil ik dragen?

Finance als schakel tussen beleid, bank en business

Valutarisicomanagement is zelden het domein van één persoon. De finance professional of treasurer speelt een centrale rol in het zichtbaar maken, beoordelen en uitvoeren van valutabeleid. “De finance professional of treasurer is verantwoordelijk voor het verzamelen van de relevante gegevens, zoals valuta, volumes, inkoop en verkoop, en termijnen, en voor het uitvoeren van het beleid. Afhankelijk van dat beleid beslist hij of zij of, wanneer en hoeveel er afgedekt moet worden en met welk instrument. Ook is hij of zij de contactpersoon richting bank of broker en degene die transacties sluit.”

Maar de rol houdt daar niet op. “De finance professional dient ook in contact te blijven met de bank over benodigde derivatenlimieten en over de vraag of deze moeten worden aangepast, bijvoorbeeld om termijntransacties te kunnen blijven sluiten. Verder is intern de relatie met verkoop en/of inkoop van belang. Die samenwerking is nodig om verwachte cashflows af te stemmen, maar ook om ervoor te zorgen dat intern bewustzijn bestaat – door intern ‘op te leiden’ – rond de risico’s.”

De relatie met het management is minstens zo belangrijk. “Voor het management is het van essentieel belang om inzicht in de cashflows en bijbehorende valutarisico’s te hebben om zodoende strategische beslissingen te kunnen nemen, en beslissingen rondom prijsstelling en vereiste of gewenste marges. Ook zal de treasurer input moeten geven om het management in staat te stellen het treasurybeleid en jaarplan op te maken of zo nodig aan te passen.”

“Kennis van instrumenten alleen is niet voldoende. Er is inzicht in het totaalplaatje nodig om de juiste beslissingen te nemen.”

Instrumenten werken pas binnen een strategie

Wie valutarisico serieus wil beheersen, moet volgens Stanworth verder kijken dan het instrument alleen. FX forwards en swaps kunnen nuttig zijn, maar krijgen pas betekenis binnen een breder kader van beleid, toepassing in de praktijk, marktwaarden en inzicht in wat er speelt bij de bank. Denk aan wet- en regelgeving en de noodzaak en bepaling van derivatenlimieten.

Voor haar zijn die onderdelen onlosmakelijk met elkaar verbonden. “Beleid is essentieel, niet alleen voor consistentie in hoe om te gaan met de risico’s, maar ook als safeguard voor de uitvoerende treasurer. Daarmee voorkom je dat iemand achteraf plots het verwijt krijgt dat hij of zij wel had moeten afdekken, of juist niet. Ook voorkom je discussie over de vraag welk instrument passend was geweest als afdekking wél aan de orde was. Om in te schatten welke instrumenten wanneer ingezet moeten worden, is uiteraard theoretische kennis van de producten nodig.”

Maar kennis van instrumenten alleen is niet voldoende. In haar opleidingspraktijk ziet Stanworth dat praktijkcases juist inzicht geven in de praktische toepassing van de instrumenten. “Daarnaast is het bijzonder nuttig om begrip te hebben voor de positie van de bank. Waarom al die documentatie? Waarom derivatenlimieten? Bij wederzijds begrip kan er ook beter onderhandeld worden.”

Al met al is inzicht in het totaalplaatje nodig om de juiste beslissingen te nemen: wanneer doe ik wat, en welke instrumenten heb ik tot mijn beschikking?

Lees ook: Leo van de Voort: ‘Reorganiseren is geen kostenoperatie, maar een investeringsbeslissing’

Maak kennis met Susan Stanworth

Trainer en eigenaar van The Financial Markets Academy
Susan Stanworth QT heeft ruim 30 jaar ervaring in de financiële markten. In de jaren negentig begon ze op de dealingroom als fixed income sales (obligaties), maar in 2001 maakte ze de overstap naar treasuryadvies bij verschillende banken en een onafhankelijk treasuryadviseur. In deze functie heeft ze 20 jaar advies en ondersteuning geboden aan middelgrote en grote bedrijven over hoe om te gaan met rente- en valutarisico’s.
Inmiddels verzorgt zij examengerichte trainingen voor de ACI-certificaten (Operations Certificate en Dealing Certificate), maatwerkcursussen in valutaproducten voor (junior) medewerkers op de dealingroom en corporates, en introductietrainingen in commercial banking en financiële markten en treasuryproducten.
Lees meer over haar expertise en cursussen.