Diederik van Kolfschoten: ‘Volwassen BI begint niet bij features, maar bij scherpe vragen’
Power BI-expert over nieuwe technieken, AI en de omslag naar betere stuurinformatie.
Power BI is voor veel controllers, finance managers en accountants inmiddels geen nieuw terrein meer. Dashboards worden gebouwd, rapportages gedeeld en managementinformatie beter ontsloten. Maar terwijl de basis steeds vaker op orde is, ontwikkelt Power BI zich razendsnel verder, met nieuwe functionaliteiten, external tools en AI-toepassingen.
Voor finance professionals draait het daardoor minder om wat er technisch kan, en meer om wat rapportages betrouwbaarder, sneller en beter uitlegbaar maakt.
Power BI-expert en business controller Diederik van Kolfschoten ziet dat de lat voor finance duidelijk hoger is komen te liggen. Een goed dashboard is volgens hem niet langer genoeg. De volgende stap is volwassen BI: een betrouwbaar datamodel, eenduidige definities, goede performance, duidelijke beveiliging en rapportages die gebruikers zelfstandig helpen betere beslissingen te nemen.
“Volwassen BI begint niet bij features, maar bij scherpe vragen, betrouwbare definities en een goed model.”
– Diederik van Kolfschoten, Power BI-expert, business controller en trainer
Van dashboard naar stuurinformatieplatform
In een eerder interview op FM.nl, ‘Waarom finance niet om Power BI heen kan’ (februari 2025), stelde Diederik van Kolfschoten dat ‘een goed Power BI-dashboard vragen beantwoordt zonder tussenkomst van een controller.’ Dat vindt hij nog steeds. Alleen is de lat inmiddels duidelijk hoger komen te liggen.
“Een goed dashboard is niet meer alleen een verzorgde rapportagepagina met een paar filters en grafieken. Een volwassen Power BI-oplossing bestaat uit een betrouwbaar datamodel, eenduidige KPI-definities, goede beveiliging, acceptabele performance, duidelijke rapportnavigatie en een gebruikerservaring die aansluit op hoe management en finance daadwerkelijk sturen.”
Power BI is daarmee verschoven van rapportagetool naar stuurinformatieplatform. “Voor finance betekent dat dat je niet alleen rapportages bouwt, maar ook definities beheert. Wat verstaan we onder omzet, marge, orderintake, forecast, werkkapitaal of productiviteit? Welke dimensies gebruiken we? Welke rechten krijgt welke gebruiker? En hoe zorgen we dat iedereen naar dezelfde cijfers kijkt?”
De recente ontwikkelingen in Power BI onderstrepen die verschuiving. Functionaliteiten zoals Visual Calculations en Custom Totals zijn geen experiment meer, maar onderdeel van de reguliere gereedschapskist. Dat is relevant voor finance, omdat veel financiële rapportages draaien om varianties, running totals, percentages van totalen, voortschrijdende gemiddelden en afwijkende totalen in matrices.
Tegelijkertijd blijft de kern voor hem hetzelfde. “Een Power BI-oplossing is pas volwassen als de gebruiker zelfstandig antwoorden kan vinden, terwijl de controller erop kan vertrouwen dat de cijfers inhoudelijk kloppen. Voor mij is een oplossing volwassen als er drie dingen samenkomen: de cijfers zijn betrouwbaar, de logica is uitlegbaar en het rapport helpt de gebruiker om sneller tot een beslissing te komen. Techniek is daarbij belangrijk, maar altijd dienstbaar aan de finance-vraag.”
“Een controller hoeft niet elke nieuwe feature meteen te gebruiken. De toets blijft: wordt de rapportage hierdoor sneller, betrouwbaarder, beter te onderhouden of beter uitlegbaar?”
Nieuwe functies: versneller of afleiding?
Power BI ontwikkelt zich snel, met nieuwe mogelijkheden zoals Visual Calculations, User Defined Functions, Custom Visuals en tools als Bravo, DAX Studio en Measure Killer. Maar hoe voorkom je dat nieuwe functionaliteiten vooral een gadgetshow worden, in plaats van een echte versneller voor finance?
Van Kolfschoten ziet de razendsnelle ontwikkeling van Power BI als iets positiefs, maar voor financials is de belangrijkste vraag niet wat er nieuw is. De vraag is wat helpt om sneller, consistenter en betrouwbaarder te rapporteren en analyseren. “Visual Calculations zijn daar een goed voorbeeld van. Voor berekeningen die sterk gekoppeld zijn aan één visual, zoals een running total, moving average, percentage of parent of een visuele rangschikking, hoef je niet altijd meer een aparte DAX-measure in het semantisch model te maken. Dat kan het model schoner houden en maakt bepaalde analyses toegankelijker.”
Maar dat betekent niet dat financials alle measures moeten vervangen door Visual Calculations. “Voor KPI’s die organisatiebreed dezelfde definitie moeten hebben, zoals omzet, EBITDA, marge of forecast accuracy, hoort de logica nog steeds thuis in het datamodel.”
Ook Custom Totals zijn voor financials interessant. “Juist in financiële matrices ontstaat vaak discussie over totalen: moet een totaal optellen, middelen, leeg blijven of volgens een specifieke businessregel werken? De nieuwe mogelijkheden helpen om rapportages beter aan te laten sluiten op de manier waarop finance naar cijfers kijkt.”
Daarnaast zijn er minder spectaculaire, maar in de praktijk zeer waardevolle verbeteringen, voegt hij toe. “Denk aan vaste kolombreedtes in matrix- en tabelvisuals, consistente datum- en getalnotaties via locale-instellingen en betere inputmogelijkheden via slicers. Dat klinkt misschien niet revolutionair, maar voor managementrapportages maakt dit veel uit. Een rapport dat iedere maand visueel verspringt of andere notaties gebruikt, voelt niet professioneel.”
Het risico van een gadgetshow ontstaat wanneer de techniek belangrijker wordt dan de vraag. “Een controller hoeft niet elke nieuwe feature meteen te gebruiken. De toets blijft: wordt de rapportage hierdoor sneller, betrouwbaarder, beter te onderhouden of beter uitlegbaar? Zo ja, dan is het waardevol. Zo nee, dan is het vooral demonstratietechniek.”
AI als slimme assistent, niet als eindverantwoordelijke
Ook AI krijgt een steeds grotere rol in Power BI. Tools zoals ChatGPT en Claude kunnen ondersteunen bij DAX, datamodellering, Row Level Security, Power Query-stappen, performanceproblemen en documentatie van measures. De meerwaarde zit voor Van Kolfschoten niet in het idee dat je met één prompt een volledig betrouwbaar finance-dashboard krijgt, want daarvoor is de praktijk te complex.
“De echte waarde zit in versnelling van denkwerk, ontwikkelwerk en controlewerk. AI-tools kunnen goed helpen bij het schrijven, verbeteren of uitleggen van DAX. Ze kunnen meedenken over datamodellering, filtercontext, Row Level Security, Power Query-stappen, performanceproblemen of documentatie van measures. Zeker als je de context goed aanlevert, zoals tabellen, relaties, measures, businessregels en voorbeelddata, kan AI snel tot bruikbare voorstellen komen.”
Dat was een paar jaar geleden wel anders. Toen leverde een DAX-vraag aan ChatGPT volgens hem vaak klinkklare onzin op. “Maar inmiddels kun je door goed te beschrijven wat je wilt en je datamodel goed toe te lichten fantastische DAX-oplossingen bedenken. Met ontwikkelingen zoals MCP-servers wordt dat nog interessanter. Dan wordt AI minder een losse chatomgeving en meer een assistent die kan werken met modelmetadata, definities en ontwikkelcontext. Voor finance kan dat veel routinewerk versnellen: measures uitleggen, inconsistenties signaleren, documentatie genereren, naamgevingsconventies controleren of suggesties doen voor modelverbetering.”
Daar zit ook direct het risico. “AI kent jouw boekingslogica, consolidatieregels, managementcorrecties, uitzonderingen in de maandafsluiting en governance-afspraken niet vanzelf. Een DAX-formule kan technisch correct lijken en inhoudelijk toch verkeerd zijn. Daarom moet een finance professional blijven begrijpen wat er onder de motorkap gebeurt: filtercontext, relaties, granulariteit, time intelligence, RLS en performance.”
Zijn advies is dan ook helder: “Gebruik AI als slimme assistent, niet als eindverantwoordelijke. AI kan je sneller bij een oplossing brengen, maar de controller blijft verantwoordelijk voor de juistheid en uitlegbaarheid van de cijfers.”
Van Excel-denken naar BI-denken
Veel controllers en finance managers zijn sterk in Excel, maar lopen in Power BI alsnog vast zodra het gaat over datamodellen, DAX, performance of datawarehouseprincipes. De grootste omslag voor financials is dat je in Power BI niet vanuit één rapport of één tabel moet denken, maar vanuit een datamodel, stelt Van Kolfschoten.
“In Excel begin je vaak met een sheet, een draaitabel of een berekening. In Power BI moet je eerst nadenken over bronnen, feiten, dimensies, relaties, definities en granulariteit. Veel controllers proberen Power BI vervolgens te gebruiken alsof het een grote spreadsheet is. Dan krijg je brede tabellen, veel handmatige uitzonderingen, losse berekeningen per pagina en allerlei workarounds. Dat kan tijdelijk werken, maar bij serieuze finance-rapportages wordt het kwetsbaar.”
De meest voorkomende denkfout ziet hij vaak terug in één aanname: ‘Ik heb alle data toch al in één tabel staan, dus ik kan gaan bouwen.’ “In Power BI bepaalt de kwaliteit van het model de kwaliteit van de rapportage. Een goed stermodel, heldere measures en consistente dimensies maken het verschil tussen een rapport dat schaalbaar is en een rapport dat steeds meer onderhoud vraagt.”
Daar komen external tools nadrukkelijk in beeld. “Met Bravo kun je modellen analyseren, DAX formatteren en datumtabellen standaardiseren. Met DAX Studio kun je performance onderzoeken en zien waar een query tijd verliest. Met Tabular Editor kun je measures, display folders, calculation groups, scripts en best-practice-controles veel professioneler beheren. Met Measure Killer kun je ongebruikte measures en kolommen opsporen en modellen opschonen. En met theme generators of JSON-thema’s kun je rapporten visueel standaardiseren, zodat niet ieder rapport opnieuw handmatig wordt opgemaakt.”
Dat is voor hem de stap van ‘een rapport maken’ naar ‘een BI-oplossing beheren’. “Excel blijft daarbij belangrijk. Financials zullen altijd willen downloaden, narekenen, reconciliëren en scenario’s maken. Maar Power BI gebruik je voor herhaalbare, schaalbare en gedeelde stuurinformatie. Excel blijft aanvullend voor analyse, controle en ad-hocwerk.”
“Gebruik AI als slimme assistent, niet als eindverantwoordelijke.”
Verdieping: beter bouwen, beoordelen en automatiseren
Nieuwe Power BI-functionaliteiten, external tools en AI-toepassingen volgen elkaar snel op. Voor financials is de uitdaging daardoor niet alleen om bij te blijven, maar vooral om te bepalen welke technieken hun rapportages echt betrouwbaarder, sneller en beter uitlegbaar maken.
Diederik van Kolfschoten verzorgt bij Alex van Groningen de Power BI-trainingen Power BI voor Controllers: Essentials, Power BI voor Controllers: Advanced en Power BI voor Finance: Nieuwe technieken, tools en AI. De drie programma’s vormen samen een praktische leerlijn voor financials binnen het Power BI Excellence Trainingstraject, en zijn ook los of als incompanytraining te volgen.
De nieuwe training Power BI voor Finance: Nieuwe technieken, tools en AI begint waar de basis ophoudt. Deelnemers leren niet alleen welke nieuwe technieken, tools en AI-toepassingen er zijn, maar vooral wanneer zij die wel of juist niet moeten gebruiken. “Niet iedere nieuwe functie is automatisch relevant. Maar als je weet waar een functie voor bedoeld is, kun je wel veel slimmer bouwen. Ik raad ook altijd aan om de maandelijkse updates te volgen, het is echt zonde om relevante nieuwe opties die jouw werk vereenvoudigen of versnellen links te laten liggen omdat je niet op de hoogte was.”
Eerst de vraag, dan de functie
Concreet hoopt hij dat deelnemers anders naar hun eigen rapportages gaan kijken en zichzelf scherpere vragen stellen: “Zijn mijn measures logisch opgebouwd? Staat businesslogica op de juiste plek? Gebruik ik Visual Calculations alleen voor visual-specifieke berekeningen, of misbruik ik ze als vervanging voor centrale KPI-definities? Zijn mijn matrices leesbaar en stabiel genoeg voor maandrapportages? Zijn mijn datum- en getalnotaties consistent? Heb ik overbodige kolommen of measures in mijn model? En kan ik externe tools inzetten om dit sneller te beoordelen?”
De winst zit niet in het afvinken van nieuwe tools, maar in het slimmer beheren van de BI-oplossing achter de rapportage. “Ik wil dat deelnemers na deze dag bijvoorbeeld DAX Studio durven openen om performance te analyseren, Bravo gebruiken om een model of datumtabel te verbeteren, Tabular Editor inzetten om modelbeheer professioneler te maken, Measure Killer gebruiken om ballast uit een rapport te halen en AI gebruiken om sneller tot een eerste opzet of diagnose te komen. Niet als vervanging van hun eigen kennis, maar als versneller.”
Voor Van Kolfschoten heeft de training Power BI voor Finance: Nieuwe technieken, tools en AI iets in beweging gezet als deelnemers niet alleen zeggen dat zij nieuwe functies hebben gezien, maar vooral dat zij beter weten wat zij wel en niet moeten toepassen. “Voor finance is dat essentieel. Volwassen BI begint niet bij features, maar bij scherpe vragen, betrouwbare definities en een goed model. De nieuwe technieken, external tools en AI zorgen ervoor dat je dat sneller en professioneler kunt doen.”
Maak kennis met Diederik van Kolfschoten
Business controller, trainer en Power BI-expert.
Diederik van Kolfschoten begon zijn loopbaan als business controller en finance manager bij onder meer KPMG en Atos Consulting BTN. Sinds tien jaar werkt hij als interim finance professional en helpt hij bedrijven op het snijvlak van finance, systemen en reporting, onder meer bij het ontwikkelen van Excel-applicaties en Power BI-dashboards.
Sinds 1993 maakte hij vele tientallen budgetrondes, maand- en jaarafsluitingen en systeemimplementaties mee. Daarnaast is hij een ervaren trainer voor financials op het gebied van Advanced Excel en Power BI. Inmiddels bracht hij honderden cursisten de vaardigheden bij om zelfstandig Power BI-dashboards te bouwen.
Momenteel werkt hij als interim business controller bij Aiden, een Private Equity backed SAP-consultancy en system integrator.
Lees meer over zijn expertise en cursussen.