1. Home
  2. Artikelen
  3. Ethische norm moet komen uit praktijk

Ethische norm moet komen uit praktijk


Leert u moreel handelen door het bespreken van een casus? Wat werkt wel en wat niet.

Ethische norm moet komen uit praktijk

Een serie blogs over ethiek.

BLOG – Workshops morele oordeelsvorming gebruiken geregeld een casus, die de organisator aanlevert of kort geschetst wordt door een inbrenger.  Maar is werken met een casus wel leerzaam voor u?

Door Marion Smit. Zij is docent aan de Hogeschool van Amsterdam en onderzoeker Corporate Governance and Leadership: wat versterkt de morele moed en professionele weerbaarheid van de controller?

Het antwoord op deze vraag is ‘ja’. Het gestructureerd bespreken van een casus heeft nut voor het ‘hoe’ en ‘wat’. Het antwoord is echter ook ‘nee’: helaas helpt casuïstiek niet bij ‘wanneer’ en ‘hoezo’. Laat ik beginnen met het positieve.

Gestructureerd, gezamenlijk, pragmatisch

Werkgroepen morele oordeelsvorming, beraad, of moed bespreken een voorbeeld uit de praktijk met een stappenplan. De groep formuleert concreet en expliciet een gewenste uitkomst. Dit levert allereerst op dat u gestructureerde processtappen leert voor hoe u een moreel vraagstuk kunt benaderen. De stappenplannen verschillen van elkaar, maar zijn vergelijkbaar en allemaal nuttig voor een duidelijke aanpak.

Daarnaast leert u samen met een groep van gelijken tot een expliciete norm te komen. Uit vrijwel al het onderzoek over moreel gedrag blijken situationele factoren meer invloed te hebben dan individuele. Daarbinnen zijn het vooral de leidinggevende en collega’s die het meest bepalend zijn. Dus als u samen met collega-professionals een professionele norm formuleert, geeft die norm stevigheid wanneer u individueel in een andere situatie een besluit moet nemen en omgeven wordt door nonchalantere organisatie-normen.

Als laatste is het van waarde dat de casus uit de herkenbare praktijk komt. Het bespreken wordt dan niet luchtfietsen, zoals bij het trolley-probleem (“Laat u de trein liever vijf oude mensen dan twee jonge mensen overrijden?”), maar heeft directe relevantie voor uw dagelijkse werk.

Onbekendheid, eindeloos, selectief, afstandelijk

Helaas is het antwoord dus tegelijkertijd ook ‘nee’. Allereerst suggereert een casus: hier begint en eindigt een vraagstuk. In de praktijk zwaait een moreel vraagstuk niet met rode vlaggetjes. U bepaalt zelf ‘wanneer’. De eerste fase van morele oordeelsvorming is Moreel Bewustzijn; het kunnen herkennen van morele implicaties in alledaags werk. Deze alertheid wordt groter met veel ervaring, maar het werken met casuïstiek draagt daar weinig aan bij.

Niet alleen het markeren van het einde is problematisch. In veel definities van morele moed is ‘volharding’ opgenomen. Een moreel vraagstuk duurt immers langer dan het nemen van één besluit. Het kent geen duidelijk einde, maar loopt door. Vooral in consequenties.

Maar ook is een casus slechts een uitsnede van de praktijk. Veel vraagstukken zijn ‘wicked’ met vertakkingen naar andere vakgebieden of belangen. Dat is anders bij een casus waarbij voor u geselecteerd is wat relevant gevonden wordt. Het gaat dan vooral om het verbinden van de aangegeven puntjes. U merkt dit als u vragen stelt over een casus zonder dat de inbrenger erbij is. Geregeld is het antwoord dat het een goede, maar lastige vraag is. Houd u aan de beschrijving, “Denk niet te moeilijk.”

Als laatste blijft het soms een cognitieve oefening. De deelnemers hebben geen ‘skin in the game’. Zij ervaren niet de complexiteit en een botsing van persoonlijke waarden, gevoelens en belangen. Het blijft dan een interessante puzzel, maar niet iets dat tot tranen toe kan frustreren. De oplossing lijkt logisch en het is onduidelijk waarom het als een probleem wordt ervaren.

Het bespreken van andermans ervaring hoeft echter niet een cognitieve oefening te blijven. Martha Nussbaum behandelt in haar boek ‘The Fragility of Goodness’ de Griekse tragedies als een basis voor filosoferen over het goede handelen. Tragedies zijn een biografisch verhaal, gevuld met personages met een complexiteit aan driften en verlangens. Deze rijke literaire cases waren leerzaam voor de oude Grieken, die deze verhalen uit hun hoofd kenden en het uitgevoerd zagen in tv- en Netfixloze tijd.

Casusbespreking: goed, mits vanuit ervaring

Dus ja: een casusbespreking leert een aanpak en markeert een sociaal geaccepteerde norm. En nee: een simpele casus leert niet wanneer of waarom iets een moreel vraagstuk is.

Het samen analyseren van vraagstukken uit de praktijk is vooral leerzaam als u mee kunt leven met de inbrenger. Ideaal zou het zijn om een paar dagen mee te lopen, om opnames te mogen zien, of om met eenzelfde groep wekelijkse gesprekken te voeren. Is hier de tijd niet voor, dan graag een rijke casus met een aanwezige inbrenger.

De blogs in deze serie:

Lees ook: Industrialisering van de geest


Gerelateerde artikelen voor financials

13-01-2021 10:53

Er zijn maar drie redenen mogelijk die een vergadering zinvol maken.

13-01-2021 10:48

Het is beter zelf je bedrijf op te splitsen dan onder druk van financiers die een ánder (welbegrepen...

13-01-2021 10:22

Naast psychologische veiligheid zijn er vijf zogenaamde 'systemische’ behoeften om een team goed te...

13-01-2021 09:46

In responsieve organisaties wordt verandering niet gemanaged. Zij vindt organisch plaats, van binnen...

12-01-2021 12:13

De beurs als platform voor het internationale spel van ‘listing en de-listing’ doet tekort aan boeie...

17-12-2020 23:13

Veel organisaties worstelen ermee. Hoe groot is nou het risico? Hoe bepaal je dat?

17-12-2020 23:06

Managementkwaliteit van de hoogste baas bepaalt wel de productiviteit. De impact op andere strategis...

17-12-2020 22:51

Geen ‘one size fits all’-benadering, maar inzichten en tips waar iedereen wat uit kan halen.

17-12-2020 22:41

Tips en tricks voor het waarderen van een webshop of andere e-commerce investering.

16-12-2020 13:41

Brengt de pandemie de grootste trend sinds decennia in een volgende versnelling? Een update.

26-11-2020 12:49

Volg naast KPI's ook KRI's, risico's met een directe impact op je doelstelling: in vier stappen naar...

26-11-2020 12:35

Er is de laatste jaren flink geïnvesteerd door bedrijven in data analyse, maar halen we er genoeg ui...